Emerytury pomostowe 2026. Łagodniejsze zasady już obowiązują – kto może skorzystać?

Emerytury pomostowe są dziś dostępne dla większej grupy pracowników niż kilka lat temu. Najważniejsza zmiana obowiązuje od 1 stycznia 2024 roku: nie trzeba już udowadniać, że praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze była wykonywana przed 1 stycznia 1999 roku. Nie jest to jednak nowa reforma z września 2026 roku. Obecnie trwają rozmowy o kolejnych rozszerzeniach, ale nie stały się one jeszcze obowiązującym prawem.

Wokół emerytur pomostowych ponownie pojawiają się informacje o „nowych zasadach”. Trzeba jednak oddzielić zmiany, które rzeczywiście już obowiązują, od propozycji omawianych w 2026 roku. Największe otwarcie systemu nastąpiło wcześniej – ustawodawca zlikwidował wygasający charakter pomostówek i usunął warunek, który wykluczał osoby rozpoczynające pracę w szczególnych warunkach dopiero po 1998 roku.

Nie oznacza to, że dziś każdy pracownik wykonujący ciężką albo niebezpieczną pracę może zakończyć aktywność zawodową w wieku 55 lub 60 lat. Nadal trzeba spełnić kilka warunków jednocześnie, a przede wszystkim wykonywana praca musi należeć do kategorii uznanych w ustawie za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Co naprawdę zmieniło się w emeryturach pomostowych?

Najważniejsza zmiana weszła w życie 1 stycznia 2024 roku. Z ustawy usunięto warunek, zgodnie z którym pracownik musiał wykonywać pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jeszcze przed 1 stycznia 1999 roku. To właśnie ten wymóg powodował, że system emerytur pomostowych miał stopniowo wygasać.

Jeszcze wcześniej, od 20 kwietnia 2022 roku, z katalogu podstawowych warunków usunięto obowiązek rozwiązania stosunku pracy. Obie zmiany sprawiły, że dostęp do świadczenia jest szerszy, ale pozostałe wymagania nie zniknęły.

Kto może dostać emeryturę pomostową w 2026 roku?

W podstawowym wariancie ZUS wskazuje kilka warunków, które trzeba spełnić łącznie. Osoba ubiegająca się o świadczenie musi urodzić się po 31 grudnia 1948 roku, osiągnąć odpowiedni wiek, mieć wymagany staż ubezpieczeniowy i odpowiednio długi okres pracy szczególnej.

• kobieta musi mieć co najmniej 55 lat, a mężczyzna co najmniej 60 lat;
• wymagane jest co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych dla kobiety albo 25 lat dla mężczyzny;
• co do zasady trzeba udowodnić co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;
• w podstawowym trybie trzeba wykonywać taką pracę także po 31 grudnia 2008 roku;
• wykonywana praca musi odpowiadać ustawowym wykazom prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Samo zatrudnienie na trudnym, stresującym albo fizycznie wymagającym stanowisku nie wystarcza. Decydują przepisy i sposób zakwalifikowania konkretnej pracy. Przy sporze dotyczącym wykazania okresów zatrudnienia znaczenie mają dokumenty pracodawcy i dane dotyczące stanowiska oraz wykonywanych obowiązków.

Nie pracowałeś przed 1999 rokiem? To już nie przekreśla świadczenia

To właśnie ta zmiana ma największe praktyczne znaczenie dla młodszych pracowników. Do końca 2023 roku podstawowe przepisy wymagały, aby osoba ubiegająca się o pomostówkę wykonywała pracę szczególną również przed 1 stycznia 1999 roku. Kto rozpoczął taką karierę później, mógł być automatycznie wyłączony z podstawowej ścieżki.

Od 1 stycznia 2024 roku tego wymogu już nie ma. Pracownik, który rozpoczął pracę w szczególnych warunkach przykładowo w 2001, 2005 czy 2010 roku, nie jest wykluczony tylko ze względu na datę rozpoczęcia zatrudnienia. Nadal musi jednak spełnić pozostałe ustawowe wymagania, w tym dotyczące wieku, całkowitego stażu i okresu pracy szczególnej.

Nie można więc interpretować zmiany jako całkowitego zniesienia ograniczeń czasowych. W podstawowym trybie pozostaje wymóg wykonywania pracy szczególnej po 31 grudnia 2008 roku. Ustawa przewiduje również szczególne rozwiązania dla określonych grup pracowników, dlatego przy nietypowej historii zatrudnienia trzeba analizować konkretny przypadek.

Niektóre zawody mają niższy wiek lub krótszy staż

Podstawowe 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz 15 lat pracy szczególnej nie są jedynym możliwym wariantem. Ustawa przewiduje odrębne warunki dla części zawodów, w których utrzymanie wymaganej sprawności psychofizycznej ma szczególne znaczenie.

W części zawodów potrzebne jest dodatkowo zaświadczenie lekarza medycyny pracy o niezdolności do dalszego wykonywania konkretnej pracy. Dlatego nie należy przenosić warunków jednej grupy zawodowej na inną. ZUS bada prawo do emerytury pomostowej według przepisów właściwych dla danego rodzaju pracy.

Ile wynosi emerytura pomostowa i jak złożyć wniosek?

Emerytura pomostowa nie ma jednej stałej kwoty dla wszystkich. Jej wysokość jest obliczana indywidualnie na podstawie środków uwzględnianych przy ustalaniu emerytury i tablic średniego dalszego trwania życia. Ustawa gwarantuje jednak, że kwota emerytury pomostowej nie może być niższa od najniższej emerytury.

Od 1 marca 2026 roku najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł miesięcznie. Nie oznacza to, że każda osoba na pomostówce otrzymuje właśnie tyle – świadczenie obliczone z jej indywidualnych danych może być wyższe.

Do ZUS składa się formularz EPOM wraz z dokumentami potwierdzającymi okresy składkowe i nieskładkowe oraz pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wniosek najlepiej złożyć nie wcześniej niż 30 dni przed spełnieniem wszystkich warunków albo planowanym terminem przejścia na świadczenie. Jeżeli osoba spełni warunki, ale zgłosi się do ZUS dopiero później, prawo do wypłaty zostanie ustalone najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku.

Czy w 2026 roku będą kolejne łagodniejsze zasady?

Dyskusja o dalszym rozszerzeniu emerytur pomostowych trwa. W czerwcu 2026 roku grupa robocza Rady Dialogu Społecznego zajmowała się między innymi możliwością poszerzenia katalogu prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze. Rozmawiano między innymi o kuratorach sądowych oraz części pracowników wykonujących zadania przy sieciach i instalacjach gazowych.

Na 8 września 2026 roku nie oznacza to jednak automatycznego rozszerzenia listy osób uprawnionych. Dyskusja w Radzie Dialogu Społecznego, ekspertyza albo postulat związku zawodowego nie są zmianą ustawy. Dopóki odpowiednie przepisy nie przejdą procesu legislacyjnego i nie wejdą w życie, ZUS stosuje aktualne ustawowe wykazy.

Dlatego osoba, której zawód jest obecnie przedmiotem rozmów o dopisaniu do katalogu, nie powinna zakładać, że prawo do pomostówki już powstało. W takim przypadku trzeba śledzić dalsze decyzje legislacyjne.

Co się stanie, jeśli wrócisz do pracy w szczególnych warunkach?

To jeden z najważniejszych wyjątków, o którym łatwo zapomnieć. Jeżeli osoba pobierająca emeryturę pomostową podejmie ponownie pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, prawo do świadczenia zostaje zawieszone bez względu na wysokość osiąganego przychodu.

Zasada obejmuje obecnie nie tylko zatrudnienie na podstawie stosunku pracy, lecz także wykonywanie takiej pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej. Nie wystarczy więc pilnowanie zwykłych limitów dorabiania – kluczowy jest sam charakter ponownie podjętej pracy.

Łagodniejsze zasady otworzyły pomostówki dla osób, które wcześniej były wykluczane przez datę rozpoczęcia zatrudnienia, ale świadczenie nadal jest przeznaczone dla ściśle określonych grup zawodowych. Przed złożeniem wniosku trzeba więc sprawdzić nie tylko wiek i długość zatrudnienia, ale przede wszystkim to, czy konkretne okresy pracy mogą zostać uznane przez ZUS za pracę wymaganą ustawą.

Sprawdź podobne artykuły