Czyste Powietrze: projekt pomocy trafił do komisji

Rządowy projekt ustawy ma stworzyć specjalną ścieżkę pomocy dla osób, które w programie „Czyste Powietrze” zostały poszkodowane przez nierzetelnych wykonawców i dziś mierzą się z obowiązkiem zwrotu nierozliczonego dofinansowania. Projekt ma numer druku sejmowego 3007. Po pierwszym czytaniu został skierowany do dwóch komisji sejmowych, a wspólne posiedzenie dotyczące projektu zaplanowano na 17 września 2026 r. na godz. 13:00.

Z tego artykułu dowiesz się:
1. Na jakim etapie jest projekt pomocy dla beneficjentów Czystego Powietrza?
2. Kto ma być objęty pomocą według projektu?
3. Jak ma działać zawieszenie spłaty należności?
4. Kiedy możliwe ma być zwolnienie z obowiązku zwrotu pieniędzy?
5. Co powinien zrobić poszkodowany beneficjent już teraz?
6. Kiedy nowe przepisy mogą zacząć obowiązywać?

Problem dotyczy przede wszystkim beneficjentów, u których pieniądze z prefinansowania lub refundacji trafiły do wykonawcy, ale inwestycja nie została prawidłowo zakończona albo rozliczona. W takiej sytuacji wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej może dochodzić należności od beneficjenta, mimo że źródłem problemu były działania firmy wykonawczej.

Projekt ustawy ma zmienić sposób postępowania wobec części takich osób. To jednak nadal projekt, a nie obowiązujące prawo. Na 17 września 2026 r. nie można więc zakładać, że każdy poszkodowany automatycznie przestaje odpowiadać za zwrot środków.

Na jakim etapie jest projekt pomocy dla beneficjentów Czystego Powietrza?

Rząd przyjął projekt 11 sierpnia 2026 r., a 13 sierpnia skierował go do Sejmu. W Sejmie projekt otrzymał numer druku 3007. Pierwsze czytanie odbyło się 3 września podczas 64. posiedzenia Sejmu. Następnie dokument skierowano do Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych oraz Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.

Według harmonogramu prac komisji wspólne posiedzenie dotyczące projektu zostało wyznaczone na 17 września 2026 r. o godz. 13:00. Dopiero dalsze prace pokażą, czy komisje zaproponują poprawki i w jakim kształcie projekt wróci na posiedzenie plenarne.

Oznacza to, że mechanizmy opisane niżej są rozwiązaniami zapisanymi w projekcie. Nie są jeszcze podstawą do automatycznego umorzenia należności ani zawieszenia egzekwowania zwrotu.

Kto ma być objęty pomocą według projektu?

Projekt jest skierowany do osób fizycznych korzystających z programu „Czyste Powietrze”, które poniosły szkodę w związku z działaniem wykonawcy. Oficjalne materiały rządowe wskazują na sytuacje, w których nierzetelna firma nie wykonała prac prawidłowo, nie rozliczyła otrzymanych pieniędzy albo doprowadziła do powstania obowiązku zwrotu dofinansowania po stronie beneficjenta.

Najważniejszym elementem nie ma być samo niezadowolenie z jakości robót. Projekt wiąże pomoc z okolicznościami wskazującymi na przestępstwo popełnione na szkodę beneficjenta w związku z realizacją umowy o dofinansowanie. To ma odróżnić osoby rzeczywiście pokrzywdzone od zwykłych sporów dotyczących wykonania umowy.

Nie oznacza to również, że wszystkie problemy związane z programem zostaną objęte ustawą. Ostateczny zakres będzie zależał od brzmienia przepisów po zakończeniu procesu legislacyjnego.

Jak ma działać zawieszenie spłaty należności?

Jednym z głównych rozwiązań ma być możliwość zawieszenia dochodzenia nierozliczonego prefinansowania lub refundacji. Według informacji Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz NFOŚiGW warunkiem ma być wszczęcie postępowania karnego dotyczącego przestępstwa związanego z realizacją umowy o dofinansowanie na szkodę beneficjenta.

Drugim krokiem ma być wniosek beneficjenta do właściwego WFOŚiGW o zawieszenie spłaty należności. Samo zgłoszenie problemu wykonawcy nie ma więc działać jak automatyczna blokada. Procedura ma opierać się na udokumentowanej sprawie oraz formalnym wniosku.

Dla poszkodowanych jest to istotne, ponieważ zawieszenie ma dać czas na wyjaśnienie sprawy karnej bez równoczesnej presji związanej z odzyskiwaniem pieniędzy przez fundusz. Szczegóły będą jednak zależały od końcowego tekstu ustawy.

Kiedy możliwe ma być zwolnienie z obowiązku zwrotu pieniędzy?

Projekt przewiduje dalej idące rozwiązanie niż samo czasowe wstrzymanie spłaty. W określonych przypadkach poszkodowany beneficjent ma móc zostać zwolniony z odpowiedzialności za należność. Materiały rządowe mówią także o możliwości zastosowania ulgi.

Nie należy tego rozumieć jako powszechnego umorzenia wszystkich kwot związanych z nierzetelnymi wykonawcami. Projekt zakłada indywidualne badanie przesłanek, w tym związku między działaniem wykonawcy, szkodą beneficjenta i problemem z rozliczeniem dotacji.

Państwo ma jednocześnie zachować możliwość dochodzenia roszczeń od wykonawców odpowiedzialnych za nieprawidłowości. Konstrukcja projektu ma więc chronić pokrzywdzonego beneficjenta, ale nie oznacza rezygnacji z odzyskiwania środków od podmiotu, który wyrządził szkodę.

Co powinien zrobić poszkodowany beneficjent już teraz?

Osoba, która już ma problem z rozliczeniem dotacji, nie powinna czekać wyłącznie na zakończenie prac nad ustawą. Kluczowe jest zabezpieczenie dokumentów związanych z inwestycją: umowy z wykonawcą, faktur, potwierdzeń przelewów, korespondencji, protokołów, zdjęć wykonanych prac i dokumentów z WFOŚiGW.

sprawdź pisma i terminy wskazane przez właściwy WFOŚiGW;
zbierz dokumenty pokazujące, jakie prace miały być wykonane i jakie środki otrzymał wykonawca;
jeżeli istnieje podejrzenie przestępstwa, rozważ złożenie zawiadomienia do właściwych organów;
nie zakładaj, że sam projekt ustawy zatrzymuje obowiązujące dziś procedury.

Jeżeli fundusz prowadzi już postępowanie w konkretnej sprawie, warto opierać kolejne działania na aktualnym piśmie i indywidualnym stanie faktycznym. Projektowana ustawa ma stworzyć dodatkową ochronę, ale do czasu wejścia przepisów w życie obowiązują obecne zasady.

Kiedy nowe przepisy mogą zacząć obowiązywać?

Projekt musi przejść dalsze prace w komisjach, kolejne etapy w Sejmie i Senacie, a następnie trafić do Prezydenta. Dopiero po podpisaniu i ogłoszeniu ustawy można mówić o obowiązujących nowych uprawnieniach. Na etapie prac komisji nie ma podstaw, by podawać pewną datę wejścia rozwiązań w życie.

Dla beneficjentów najważniejsze jest więc rozróżnienie między zapowiedzią pomocy a prawem, z którego można już skorzystać. Na 17 września 2026 r. projekt jest w toku prac sejmowych. Informacja o skierowaniu go do komisji oznacza postęp legislacyjny, ale nie uruchamia jeszcze procedury zawieszenia czy zwolnienia z należności na podstawie tej ustawy.

Warto śledzić przede wszystkim przebieg druku nr 3007 oraz komunikaty Ministerstwa Klimatu i Środowiska i NFOŚiGW. To tam pojawi się potwierdzenie kolejnych etapów oraz ostatecznych zasad, jeśli ustawa zostanie uchwalona.