Sankcja kredytu darmowego a UC171. Jakie zmiany zapowiada projekt ustawy?

Rząd wpisał do wykazu prac projekt UC171, który zapowiada przebudowę systemu sankcji za naruszenia przy udzielaniu kredytu konsumenckiego. Zamiast jednego mechanizmu stosowanego do wielu uchybień mają pojawić się reakcje zależne od wagi naruszenia. To jednak plan legislacyjny, a nie obowiązująca zmiana zasad sankcji kredytu darmowego.

Na początku listopada opisywaliśmy proponowaną zmianę zasad wyboru sądu w sprawach o sankcję kredytu darmowego. Tamten projekt dotyczy tego, gdzie będzie toczył się spór, także po przeniesieniu roszczenia na inny podmiot. Nie przesądza natomiast, jakie naruszenia umowy mają uprawniać konsumenta do sankcji.

Teraz sprawdzamy odrębną inicjatywę UC171, opublikowaną w wykazie prac rządu 3 listopada 2026 roku. Jej sednem są przyszłe reguły ochrony konsumenta i odpowiedzialności kredytodawców. Najważniejsze pytanie brzmi: czy zapowiedź stopniowania sankcji już dziś zmienia sytuację osoby spłacającej kredyt?

Czym jest UC171 i na jakim etapie są prace?

UC171 to numer projektu ustawy o kredycie konsumenckim w rządowym wykazie prac legislacyjnych. Wpis opublikowała Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 3 listopada 2026 roku. Za przygotowanie regulacji odpowiada Ministerstwo Sprawiedliwości. Głównym celem jest wdrożenie nowej unijnej dyrektywy o kredycie konsumenckim, określanej jako CCD2, oraz zastąpienie dotychczasowej ustawy z 12 maja 2011 roku.

Oficjalny opis zawiera zakres planowanych rozwiązań, w tym zasady sankcji, ocenę zdolności kredytowej i większą ochronę osób korzystających z kredytów. W wykazie wskazano II kwartał 2027 roku jako planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów. To orientacyjny termin prac rządowych, nie data wejścia przepisów w życie. Samo nadanie numeru UC171 nie oznacza, że Sejm uchwalił ustawę.

W publikacjach z 9 listopada pojawiła się zapowiedź konsultacji publicznych w grudniu 2026 roku. Należy odróżnić taki scenariusz od formalnego, ogłoszonego harmonogramu. Na dzień 10 listopada oficjalny wpis UC171 potwierdza kierunek zmian i plan prac, ale nie pozwala traktować medialnej daty konsultacji jako gwarantowanego terminu.

Czy sankcja kredytu darmowego ma zostać zlikwidowana?

Nie ma podstaw, by ogłaszać całkowity koniec sankcji kredytu darmowego. Ministerstwo Sprawiedliwości już podczas październikowych rozmów z uczestnikami rynku informowało, że SKD ma zostać utrzymana, ale nie ma pozostać jedynym środkiem reakcji na naruszenie przepisów. To ważne rozróżnienie: reforma jej zakresu nie jest równoznaczna z wykreśleniem tego mechanizmu z prawa.

Dziś sankcja kredytu darmowego wynika z art. 45 obowiązującej ustawy o kredycie konsumenckim. W ustawowo określonych przypadkach naruszenia obowiązków przez kredytodawcę i po złożeniu wymaganego oświadczenia konsument może spłacać kredyt bez odsetek oraz innych kosztów należnych kredytodawcy. Nie jest to jednak automatyczna nagroda za dowolną literówkę w umowie: znaczenie mają rodzaj naruszenia, treść umowy i pozostałe przesłanki ustawowe.

Nowy projekt ma odpowiadać na spór o proporcjonalność tej sankcji. Kredytodawcy wskazują na ryzyko zastosowania bardzo dotkliwej konsekwencji także przy mniej istotnych uchybieniach; z perspektywy konsumenta ważne pozostaje, aby rzeczywiste naruszenia obowiązków nie były pozbawione skutecznego środka ochrony. Ostateczne rozwiązanie będzie zależało od treści kolejnych wersji ustawy i procesu legislacyjnego.

Jak mają być różnicowane sankcje za naruszenia kredytodawcy?

Najbardziej konkretny zapis opisu UC171 brzmi następująco w sensie prawnym: projekt przewiduje system sankcji administracyjnych i prywatnoprawnych, a sankcje prywatnoprawne mają być różnicowane zależnie od wagi naruszenia. To wskazanie zasady, według której ustawodawca ma projektować reakcję na nieprawidłowe działania kredytodawcy. Nie jest to jeszcze pełna tabela przypisująca każdemu błędowi konkretny skutek finansowy.

Sankcja prywatnoprawna dotyczy relacji pomiędzy konsumentem a kredytodawcą, na przykład finansowych konsekwencji niewykonania ustawowego obowiązku. Sankcje administracyjne mogą być stosowane przez odpowiednie organy nadzoru. W październikowym komunikacie Ministerstwa Sprawiedliwości wskazano utrzymanie rozdziału kompetencji: UOKiK chroni zbiorowe interesy konsumentów, a KNF działa w granicach nadzoru nad podmiotami rynku finansowego.

Nie należy z tego wyciągać wniosku, że kara administracyjna automatycznie daje poszczególnemu kredytobiorcy zwrot kosztów. To dwa różne mechanizmy. Dyrektywa CCD2 wymaga, by sankcje za naruszenia przepisów były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. W jaki sposób nowa polska ustawa pogodzi te cele z prawami konkretnych osób, będzie można ocenić dopiero po poznaniu i przeanalizowaniu szczegółowych przepisów.

Jakie inne zmiany dla konsumentów przewiduje UC171?

Zmiana dotycząca SKD jest tylko jednym elementem większej przebudowy zasad kredytu konsumenckiego. Wpis UC171 zapowiada między innymi rozszerzenie zakresu ochrony na kolejne rodzaje umów, w tym istotną część rozwiązań typu „kup teraz, zapłać później” (BNPL) oraz określone umowy bez kosztów po stronie konsumenta.

Opis projektu zakłada też podniesienie kwotowego progu zastosowania ustawy z obecnych 255 550 zł do 437 700 zł, z odrębnymi regułami dla wskazanych kredytów na remont nieruchomości. To wartości występujące w rządowym opisie proponowanej regulacji. Nie należy odczytywać wyższej kwoty jako limitu, który już zaczął obowiązywać na podstawie UC171.

W obszarze oceny zdolności kredytowej projekt przewiduje wyraźniejszą ochronę przed udzieleniem finansowania mimo negatywnej oceny i bardziej przejrzyste zasady wyjaśniania decyzji opartych na automatycznym przetwarzaniu danych. Opis mówi również o zmianach w reklamach kredytu, zasadach udzielania zgody, informowaniu o kosztach, doradztwie i postępowaniu wobec trudności ze spłatą. Każdy z tych obszarów może jeszcze zostać doprecyzowany na dalszych etapach prac.

Czym UC171 różni się od projektu UD383?

Warto nie mylić dwóch projektów, bo oba pojawiają się w dyskusji o prawach osób mających kredyt konsumencki. UC171 dotyczy materialnych zasad udzielania kredytu, ochrony konsumenta i systemu sankcji. Ma więc odpowiadać między innymi na pytanie, jakie konsekwencje poniesie kredytodawca za określone naruszenie obowiązków.

UD383 to odrębna nowelizacja przepisów postępowania cywilnego. Rząd przyjął ją 3 listopada, a projekt trafił do Sejmu 4 listopada 2026 roku jako druk nr 3299. Jego przedmiotem są zasady właściwości sądów w sprawach związanych z czynnościami bankowymi, w tym skargami dotyczącymi SKD oraz sytuacją po cesji roszczenia. Nie ustanawia on nowego katalogu błędów w umowie kredytowej, które uzasadniają sankcję.

W efekcie nawet gdyby projekt UD383 został uchwalony wcześniej, sama zmiana wyboru sądu nie decydowałaby o tym, czy kredytobiorcy należy się zwrot odsetek albo kosztów. Z kolei zapowiedź UC171 nie zmienia dziś miejsca składania pozwu. Oba procesy legislacyjne trzeba śledzić osobno, uwzględniając ich rzeczywisty etap.

Czy nowe zasady obejmą dotychczasowe umowy i roszczenia?

Na 10 listopada 2026 roku nie ma podstaw, by uznać, że wpis UC171 automatycznie odebrał komukolwiek dotychczasowe roszczenie. Obowiązująca ustawa nadal jest punktem odniesienia dla oceny uprawnień. Wszelkie przyszłe zmiany zakresu sankcji będą wymagały uchwalenia, podpisania i ogłoszenia odpowiednich przepisów oraz ustalenia, od kiedy i do jakich sytuacji mają być stosowane.

Rządowy opis UC171 zawiera informacje o niektórych planowanych przepisach przejściowych, zwłaszcza w odniesieniu do instytucji pożyczkowych, pośredników i postępowań administracyjnych. Nie jest to jednak wystarczająca podstawa, by przesądzić los każdej już zawartej umowy albo toczącego się roszczenia o SKD. Do takiej oceny niezbędny będzie dokładny tekst odpowiednich przepisów oraz ustalenie rodzaju i momentu naruszenia.

Dopóki nie pojawią się wiążące regulacje, nie należy zakładać ani wstecznej utraty wszystkich praw, ani automatycznego zastosowania nowych sankcji do dawnych umów. Szczególnie ostrożnie trzeba podchodzić do doniesień, które mylą wpis do wykazu prac z ustawą już obowiązującą.

Co powinien zrobić kredytobiorca, który ma dziś spór z bankiem?

Jeżeli podejrzewasz naruszenie prawa przy udzieleniu kredytu, przeanalizuj przede wszystkim zawartą umowę, harmonogram, formularz informacyjny i rozliczenie kosztów. Zapisz daty zawarcia umowy, spłaty oraz korespondencji z kredytodawcą. To konkretne dokumenty i okoliczności, a nie sam numer UC171, będą potrzebne do oceny Twojego przypadku.

Nie wstrzymuj samodzielnie spłaty tylko dlatego, że w mediach pojawiła się zapowiedź nowych sankcji. Jeśli rozważasz oświadczenie o SKD, sprawdź warunki oraz terminy wynikające z obecnego art. 45 i, przy niejasnościach, skonsultuj dokumenty z prawnikiem lub Rzecznikiem Finansowym. Możesz również przeczytać nasz materiał o skutkach wyroku TSUE dotyczącego odsetek od prowizji — dotyczy jednak innego problemu niż ustawowy projekt UC171.

Najbliższymi istotnymi momentami będą publikacja szczegółowego tekstu projektu, oficjalne konsultacje, ewentualne zmiany po zgłoszeniu uwag oraz dalsze decyzje rządu i parlamentu. Dopiero wtedy da się rzetelnie odpowiedzieć, które naruszenia zostaną objęte konkretną sankcją i czy ustawodawca przewidzi szczególne rozwiązania dla wcześniejszych umów. Na dziś najważniejsze jest jedno: zapowiedź nie jest zmianą prawa.

Sprawdź podobne artykuły