PFHxA od 10 października 2026: co ograniczenia zmieniają w zakupach kosmetyków, ubrań i obuwia?

Od 10 października 2026 roku stosuje się unijne ograniczenia PFHxA w kosmetykach, odzieży, obuwiu i innych wskazanych produktach. Liczą się dwa progi stężenia oraz data wprowadzenia produktu na rynek. Przepisy nie oznaczają zakazu wszystkich PFAS ani obowiązku wyrzucenia wcześniej kupionych rzeczy.

PFHxA od 10 października 2026 to przede wszystkim zmiana wymagań dla rynku, którą kupujący powinien odróżnić od nakazu wymiany zawartości szafy i kosmetyczki. Nie ma jednej listy wszystkich zakazanych kurtek, butów czy kremów wynikającej z samego rozporządzenia. O kwalifikacji konkretnego produktu decydują jego skład, zastosowanie oraz przewidziane odstępstwa.

Najważniejsze przy zakupach są trzy pytania: czy produkt należy do objętej kategorii, czy osiąga któryś z progów i czy został wprowadzony na rynek przed terminem. Takie rozróżnienie wyjaśnia, dlaczego kosmetyki oraz odzież pozostają dostępne, mimo że stosowanie ograniczeń już się rozpoczęło.

Co zaczęło obowiązywać 10 października 2026 roku?

Od 10 października rozpoczęło się stosowanie ograniczeń PFHxA dla kilku grup produktów codziennego użytku. Podstawą jest rozporządzenie Komisji Europejskiej 2024/2462, które dodało pozycję 79 do załącznika XVII rozporządzenia REACH. To przepisy bezpośrednio stosowane również w Polsce. Nie czekają już na uchwalenie polskiej ustawy ani na kolejną decyzję zatwierdzającą ten termin.

Sam akt wszedł w życie 10 października 2024 roku. Dla odzieży, obuwia, kosmetyków i pozostałych kategorii objętych obecnym etapem przewidziano dwa lata na dostosowanie. Dlatego data z 2026 roku oznacza koniec okresu przejściowego, a nie dzień przyjęcia rozporządzenia. Nowością dla rynku jest rozpoczęcie stosowania konkretnych ograniczeń.

W praktyce zakaz dotyczy wprowadzania na rynek i stosowania wskazanych substancji w określonych produktach przy osiągnięciu ustawowych progów. Nie jest poleceniem likwidacji całych działów drogerii czy sklepów odzieżowych. Produkty spełniające wymagania mogą nadal trafiać do sprzedaży, a dla części wcześniejszych wyrobów i mieszanin przewidziano odstępstwo.

Jakie kosmetyki, ubrania i inne produkty obejmuje ten etap?

Zakres jest szerszy niż same kosmetyki. Obejmuje zarówno określone materiały w odzieży, jak i obuwie oraz mieszaniny przeznaczone dla konsumentów. Przykłady pomagają rozpoznać kategorię, ale nie potwierdzają przekroczenia limitu w konkretnej rzeczy. Wodoodporna kurtka albo impregnat nie stają się automatycznie produktem zakazanym tylko ze względu na swoje zastosowanie.

W przypadku papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością trzeba uwzględnić także osobne przepisy o opakowaniach. Rozporządzenie 2025/40, określane jako PPWR, przewiduje ograniczenia PFAS w opakowaniach do żywności już od 12 sierpnia 2026 roku. Październikowy termin REACH nie oznacza więc, że wcześniejsze wymogi dotyczące opakowań można pominąć.

Co oznaczają limity 25 ppb i 1000 ppb?

Przepis wskazuje dwa odrębne progi. Zakaz obejmuje stężenie równe lub większe niż 25 ppb dla sumy PFHxA i jego soli albo równe lub większe niż 1000 ppb dla sumy substancji pochodnych PFHxA. Wystarczy osiągnięcie jednego z tych progów; nie trzeba przekroczyć obu jednocześnie. Wartość dokładnie równa limitowi też jest objęta ograniczeniem.

Skrót ppb oznacza części na miliard. Nie jest procentem zawartości ani liczbą produktów, których przepis dotyczy. Substancje pochodne to związki, które ze względu na budowę mogą rozpaść się lub przekształcić w PFHxA. Dlatego sprawdzenie samego kwasu bez jego soli i odpowiednich pochodnych nie wyczerpuje kontroli wymaganej przez tę regulację.

Stężenie mierzy się w jednorodnym materiale, a nie przez proste odniesienie do masy całego zapakowanego zakupu. W kosmetyku nie można więc „rozcieńczyć” wyniku ciężarem słoiczka czy kartonika. Konsument nie ustali tych wartości po kolorze, zapachu ani dotknięciu tkaniny. Informacje o zgodności muszą opierać się na odpowiednich danych dotyczących produktu i materiałów.

Czy wcześniejsze produkty muszą zniknąć z półek?

Nie wszystkie. Punkt 7 pozycji 79 przewiduje, że ograniczenie z obecnego etapu nie dotyczy wyrobów i mieszanin wprowadzonych na rynek przed 10 października 2026 roku. To ważne wyjaśnienie dla osób, które po tej dacie nadal widzą znane kosmetyki czy ubrania. Sama obecność wcześniejszego produktu w sklepie nie dowodzi naruszenia tego konkretnego przepisu.

Rozporządzenie zakłada możliwość wykazania wcześniejszego wprowadzenia na rynek przez dostawcę. Nie należy utożsamiać tego warunku z datą produkcji ani z tym, że firma od dawna sprzedaje dany model. Chodzi o wyroby i mieszaniny faktycznie wprowadzone na rynek przed terminem, a nie o bezterminowe zwolnienie dla wszystkich przyszłych dostaw produktu o tej samej nazwie.

To odstępstwo dotyczy wskazanego ograniczenia PFHxA. Nie zwalnia z przestrzegania pozostałych przepisów, w tym osobnych wymagań dla opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Z tego powodu informacja „produkt był na rynku przed październikiem” nie może być traktowana jako uniwersalne potwierdzenie legalności każdego towaru niezależnie od jego rodzaju i składu.

Czy to zakaz wszystkich PFAS i nakaz wyrzucenia posiadanych rzeczy?

Nie jest to zakaz całej grupy PFAS. PFHxA, jego sole i substancje pochodne stanowią zakres tej konkretnej pozycji REACH. PFAS to znacznie szersza rodzina związków. Październikowego ograniczenia nie można przedstawiać jako jednoczesnego usunięcia wszystkich takich substancji ze wszystkich produktów, zastosowań i branż.

Określenie „wieczne chemikalia” nawiązuje do trwałości tych związków w środowisku. Komisja uzasadniała ograniczenie PFHxA jego dużą trwałością i mobilnością w wodzie oraz potrzebą ograniczenia emisji. To uzasadnienie regulacji nie pozwala jednak stwierdzić, że dowolny konkretny kosmetyk lub ubranie zawiera zakazaną ilość substancji.

Z tego przepisu nie wynika nakaz wyrzucania wcześniej kupionej kurtki, obuwia czy kosmetyków. Nie ma podstaw, by wyłącznie z powodu daty 10 października robić zakupy zastępujące wszystkie posiadane rzeczy. Kwestia zgodności konkretnego produktu oraz ewentualny komunikat o jego wycofaniu wymagają osobnego sprawdzenia, a nie wnioskowania z samej kategorii.

Jakie wyjątki i późniejsze terminy przewidziano?

Data 10 października 2026 roku nie obejmuje wszystkich tekstyliów w taki sam sposób. Dla wyrobów włókienniczych, skór i futer innych niż odzież oraz powiązane akcesoria przeznaczone dla ogółu społeczeństwa analogiczne ograniczenie zacznie być stosowane 10 października 2027 roku. W uzasadnieniu wymieniono m.in. dywany, zasłony, tapicerkę i pościel.

Przepisy przewidują też wyłączenia dla ściśle wskazanych środków ochrony indywidualnej chroniących przed określonymi zagrożeniami kategorii III, wyrobów medycznych, wyrobów do diagnostyki in vitro oraz tekstyliów budowlanych. Nie oznacza to zwolnienia dowolnego ubrania opisanego reklamowo jako „ochronne”. O wyłączeniu decyduje rzeczywisty zakres wskazany w rozporządzeniu.

Oddzielny harmonogram dotyczy niektórych pian gaśniczych. Dla wskazanych zastosowań szkoleniowych, testowych i publicznych służb pożarniczych przewidziano termin 10 kwietnia 2026 roku wraz z wyjątkami. W lotnictwie cywilnym termin dotyczący PFHxA to 10 października 2029 roku. Nie należy przenosić tych dat na kosmetyki ani zwykłe obuwie konsumenckie.

Co sprawdzić przed zakupem i czy trzeba wymieniać kosmetyki?

Przed zakupem ustal, czego dotyczy informacja sprzedawcy: konkretnego produktu, partii czy tylko ogólnej deklaracji firmy. Pytanie o zgodność z ograniczeniem PFHxA jest bardziej precyzyjne niż pytanie, czy towar jest „ekologiczny”. Możesz poprosić o wyjaśnienie, czy produkt spełnia obecne wymagania, czy jego sprzedaż opiera się na odstępstwie dla wcześniejszego wprowadzenia na rynek.

Nie traktuj hasła „wodoodporny” jako dowodu obecności PFHxA, a braku tej nazwy na opakowaniu jako wyniku badania stężenia. Sama etykieta nie zastępuje oceny wszystkich substancji objętych przepisem. Przy komunikacie o wycofaniu porównaj dokładną nazwę i oznaczenie partii z posiadanym produktem, zamiast zakładać, że informacja dotyczy całej kategorii zakupów.

Jeżeli masz już kupione rzeczy, sam początek stosowania ograniczenia nie wymaga ich wymiany i nie daje automatycznej podstawy do zwrotu pieniędzy za każdy kosmetyk czy ubranie. Najpierw sprawdź informacje dotyczące konkretnego produktu. Dzięki temu unikniesz wydatku wynikającego wyłącznie z nieprecyzyjnego nagłówka o „zakazie tysięcy produktów”, bez ignorowania rzeczywistego komunikatu o wycofaniu.

Sprawdź podobne artykuły