Kontrola L4 przez ZUS 2026. 219,7 tys. kontroli w pół roku

ZUS rzeczywiście prowadzi setki tysięcy kontroli zwolnień lekarskich, ale nie ma oficjalnego potwierdzenia, że wraz z końcem wakacji uruchomiono nową ogólnopolską akcję przeciwko „lewym L4”. Najnowsze dane pokazują 219,7 tys. kontroli orzeczniczych w pierwszym półroczu 2026 r. i 10,5 tys. decyzji o wstrzymaniu dalszej wypłaty zasiłku. Od 13 kwietnia obowiązują też dokładniejsze zasady dotyczące tego, co wolno robić podczas zwolnienia.

Koniec wakacji co roku sprzyja nagłówkom o pracownikach przedłużających urlop zwolnieniem lekarskim. W 2026 r. takie informacje nakładają się dodatkowo na zmienione przepisy dotyczące kontroli L4. Nie oznacza to jednak, że ZUS ogłosił od 1 września specjalną ogólnopolską operację wymierzoną w osoby wracające z wakacji.

Kontrole są prowadzone regularnie, a najnowsze oficjalne dane pokazują ich dużą skalę. Jednocześnie statystyki ZUS nie potwierdzają ogólnego „wysypu” zwolnień. W pierwszym półroczu 2026 r. wystawiono 14,1 mln zaświadczeń lekarskich, czyli o 2,7% mniej niż rok wcześniej. Liczba dni absencji wyniosła 147,7 mln i była niższa o 0,3%.

Czy po wakacjach ZUS uruchomił masowe kontrole L4?

Na 2 września 2026 r. ZUS nie opublikował komunikatu o rozpoczęciu nowej, specjalnej akcji kontroli zwolnień lekarskich związanej z zakończeniem wakacji. Aktualne informacje Zakładu dotyczą przede wszystkim wyników prowadzonych już kontroli, danych o absencji chorobowej oraz zasad obowiązujących po zmianach przepisów z kwietnia.

Nie oznacza to, że osoba przebywająca na L4 nie może zostać sprawdzona właśnie we wrześniu. Kontrole odbywają się przez cały rok. ZUS wskazuje również, że pracodawcy mogą przeprowadzać je częściej w okresach, w których zwiększa się liczba osób korzystających ze zwolnień. Wzrost absencji w konkretnej firmie może więc prowadzić do większej liczby kontroli, ale jest to czymś innym niż ogólnopolska akcja ogłoszona przez ZUS.

219,7 tys. kontroli w pół roku. Co pokazują dane ZUS?

W pierwszym półroczu 2026 r. ZUS przeprowadził 219,7 tys. kontroli osób posiadających zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy w ramach kontroli prawidłowości orzekania. Tylko w drugim kwartale było ich 108,1 tys.

Ostatniej kwoty nie należy interpretować jako 162,21 mln zł odebranych osobom przyłapanym na „lewym L4”. Z kontroli orzeczniczych wynikało bezpośrednio 18,55 mln zł wstrzymanych zasiłków. Znaczna część całej kwoty 162,21 mln zł wynikała z odrębnego mechanizmu ustawowego ograniczającego podstawę świadczenia po ustaniu ubezpieczenia chorobowego.

Za co można stracić zasiłek chorobowy?

Kontrola sposobu wykorzystywania zwolnienia ma ustalić przede wszystkim, czy ubezpieczony nie wykonuje podczas L4 pracy zarobkowej i czy nie podejmuje aktywności sprzecznej z celem zwolnienia. Jeżeli zostanie stwierdzone nieprawidłowe wykorzystywanie L4, konsekwencją może być utrata prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia.

Praca zarobkowa jest obecnie rozumiana szeroko. Chodzi o czynność mającą charakter zarobkowy niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania. Wyjątkiem mogą być czynności incydentalne, których wykonania wymagają istotne okoliczności. Samo polecenie wydane przez pracodawcę nie jest jednak taką okolicznością.

Drugim problemem jest aktywność utrudniająca lub wydłużająca leczenie albo rekonwalescencję. Ocena zależy od konkretnej sytuacji oraz przyczyny niezdolności do pracy. ZUS nie traktuje więc automatycznie każdej aktywności poza domem jako złamania zasad zwolnienia.

Nowe zasady kontroli L4 obowiązują od 13 kwietnia 2026 r.

Najważniejsza tegoroczna zmiana nie weszła w życie wraz z końcem wakacji, ale już 13 kwietnia 2026 r. Nowelizacja doprecyzowała pojęcie pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia oraz zasady prowadzenia kontroli. Zmiany wynikają z ustawy podpisanej przez Prezydenta w styczniu 2026 r.

Przepisy wprost wskazują, że zwykłe czynności życia codziennego nie są automatycznie uznawane za wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem. Każdy przypadek powinien być oceniany z uwzględnieniem okoliczności i stanu osoby ubezpieczonej.

Jednocześnie okres zwolnienia nadal służy odzyskaniu zdrowia. Nowe definicje nie oznaczają więc swobody podejmowania pracy, prowadzenia normalnej działalności zawodowej czy wykonywania czynności, które mogą wydłużać leczenie.

Pracodawca też może sprawdzić, jak wykorzystujesz L4

Kontroli nie prowadzi wyłącznie ZUS. Każdy pracodawca może sprawdzić prawidłowość wykorzystywania zwolnienia za okres, za który wypłaca ze swoich środków wynagrodzenie chorobowe. Dodatkowe uprawnienia mają płatnicy zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 ubezpieczonych i wypłacający zasiłki.

Pracodawca zgłaszający nie więcej niż 20 ubezpieczonych może natomiast zwrócić się o odpowiednią kontrolę do oddziału ZUS wypłacającego świadczenie. Kontrola może zostać przeprowadzona między innymi w miejscu zamieszkania lub pobytu pracownika, a w określonych okolicznościach również w miejscu pracy albo prowadzenia działalności.

Samo niezastanie chorego pod wskazanym adresem nie przesądza jeszcze o nieprawidłowym wykorzystywaniu L4. Przyczyna nieobecności powinna zostać wyjaśniona, a kontrola może zostać ponowiona.

Co wolno robić na L4 i jak zachować się podczas kontroli?

Od 13 kwietnia przepisy wyraźnie oddzielają działania naruszające cel zwolnienia od zwykłych czynności dnia codziennego. Osoba na L4 może wykonywać czynności potrzebne do codziennego funkcjonowania oraz związane z leczeniem. ZUS w swoich materiałach jako przykłady wskazuje między innymi wizytę u lekarza, badania, wyjście do apteki czy po podstawowe zakupy.

Znacznie większe ryzyko powstaje wtedy, gdy podczas zwolnienia ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje działania utrudniające powrót do zdrowia. Przy kontroli znaczenie mają fakty i charakter konkretnej aktywności, a nie samo to, że osoba chora wyszła z domu.

Kontrola powinna być prowadzona proporcjonalnie do celu, z poszanowaniem prywatności i bez pogarszania stanu zdrowia osoby kontrolowanej. Kontrolujący nie może żądać informacji o diagnozie ani przyczynie niezdolności do pracy. Najbezpieczniejsza zasada pozostaje prosta: L4 należy wykorzystywać zgodnie z zaleceniami i w sposób służący leczeniu, ponieważ wykonywanie pracy lub świadome wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem może skończyć się utratą świadczenia.

Sprawdź podobne artykuły