Sankcja kredytu darmowego: sąd po zmianie UD383

Rada Ministrów 3 listopada 2026 r. przyjęła projekt UD383 dotyczący wyboru sądu w sporach o kredyt konsumencki. W sprawach o sankcję kredytu darmowego przez pięć lat miałaby obowiązywać szczególna reguła: znaczenie będzie mieć miejsce zamieszkania konsumenta, nawet jeśli roszczenie odkupi firma. To na razie projekt, a nie obowiązujące prawo.

Z tego artykułu dowiesz się:
1. Co rząd zdecydował 3 listopada 2026 roku?
2. Jak projekt UD383 zmienia właściwość sądu w sporach o kredyt?
3. Co się stanie z właściwością sądu po cesji roszczenia?
4. Dlaczego sprawy o sankcję kredytu darmowego mają trafić do sądu konsumenta?
5. Czy zmiana obejmie sprawy już toczące się w sądach?
6. Kiedy nowe zasady mogą wejść w życie i co zrobić przed pozwem?

W lipcu opisywaliśmy już spory o sankcję kredytu darmowego po orzeczeniach TSUE. Tamten materiał skupiał się na zasadności roszczeń i rozstrzygnięciach w sprawach kredytobiorców. O wyborze sądu nie decydowała wtedy nowa reguła wynikająca z projektu UD383.

Od tamtej publikacji pojawił się odrębny, proceduralny etap tej historii. Rząd przyjął projekt, który ma rozłożyć pozwy dotyczące kredytów konsumenckich między sądy w różnych częściach Polski. Wyjaśniamy, kogo dotyczy proponowana zasada i dlaczego nie oznacza ona automatycznego wygrania sporu z bankiem.

Co rząd zdecydował 3 listopada 2026 roku?

3 listopada 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego oznaczony numerem UD383. Ministerstwo Sprawiedliwości argumentuje, że wiele spraw związanych z kredytami konsumenckimi trafia do sądów w największych miastach. Tam sprawy o zwrot kosztów kredytu nakładają się na inne liczne postępowania i zwiększają obciążenie sędziów.

Nowelizacja ma zmienić przede wszystkim właściwość miejscową sądu, czyli odpowiedź na pytanie, do którego sądu pod względem położenia można skierować pozew. Nie zmienia ona sama w sobie przesłanek uzyskania sankcji kredytu darmowego ani nie przesądza, czy konkretna umowa narusza przepisy. O tym wciąż rozstrzyga ocena treści umowy i okoliczności danej sprawy.

Przyjęcie projektu przez rząd kończy ważny etap prac, ale nie jest równoznaczne z uchwaleniem i wejściem w życie ustawy. Na 4 listopada 2026 r. zasady opisane przez rząd pozostają projektowanymi rozwiązaniami.

Jak projekt UD383 zmienia właściwość sądu w sporach o kredyt?

Podstawowy pomysł dotyczy art. 37² Kodeksu postępowania cywilnego, który reguluje możliwość wytaczania określonych powództw wynikających z czynności bankowych także przed sądem związanym z osobą dokonującą czynności z bankiem. Projekt ma doprecyzować, że późniejsze przeniesienie wierzytelności nie pozwoli zmienić tego punktu odniesienia.

W praktyce dla nowego pozwu o roszczenie związane z kredytem konsumenckim istotne ma pozostać miejsce zamieszkania pierwotnego konsumenta, a nie siedziba przedsiębiorcy, który kupił wierzytelność. Rząd zapowiada ponadto odrębną, czasową zasadę dla roszczeń opartych na sankcji kredytu darmowego.

Nie należy mylić właściwości miejscowej z właściwością rzeczową. Pierwsza odpowiada na pytanie, w którym mieście lub okręgu ma toczyć się sprawa; druga dotyczy wyboru rodzaju sądu, np. rejonowego albo okręgowego. Komunikat rządowy dotyczy przede wszystkim terytorialnego rozdzielenia postępowań.

Co się stanie z właściwością sądu po cesji roszczenia?

Cesja roszczenia, nazywana też przelewem wierzytelności, polega na przeniesieniu prawa do dochodzenia określonej należności na inny podmiot. W sporach o sankcję kredytu darmowego wyspecjalizowane firmy mogą nabywać od konsumentów ich roszczenia wobec kredytodawcy, a następnie same wytaczać powództwa.

W projekcie UD383 przyjęto zasadę, że sprzedaż roszczenia nie zmieni właściwości sądu. Przykładowo: jeśli konsument mieszka w mniejszym mieście, a jego roszczenie nabędzie spółka z Warszawy, sama warszawska siedziba nabywcy nie ma uzasadniać przeniesienia takiej sprawy do stolicy. To przykład działania planowanego mechanizmu, a nie indywidualne wskazanie sądu właściwego do wniesienia pozwu.

Ważna jest tu różnica między sprzedażą roszczenia a samym skorzystaniem z sankcji kredytu darmowego. Cesja może zmienić podmiot dochodzący należności. Nie sprawia natomiast, że roszczenie automatycznie staje się zasadne, a bank traci możliwość obrony przed pozwem.

Dlaczego sprawy o sankcję kredytu darmowego mają trafić do sądu konsumenta?

Rząd proponuje pięcioletni przepis epizodyczny dla sporów dotyczących sankcji kredytu darmowego. W tym okresie roszczenia tego rodzaju miałyby być kierowane wyłącznie do sądu ustalanego według miejsca zamieszkania konsumenta. Mechanizm ma działać także wtedy, gdy wierzytelność została przelana na firmę zajmującą się dochodzeniem roszczeń.

Reguła epizodyczna ma być rozwiązaniem szczególnym wobec ogólniejszych zasad wyboru sądu dla roszczeń wynikających z czynności bankowych. Przez określony czas ma ograniczyć możliwość koncentrowania masowych pozwów w kilku aglomeracjach. Z punktu widzenia czytelnika ważne jest, że chodzi o miejsce rozpatrywania sporu, a nie pięcioletni termin na skorzystanie z sankcji.

Według komunikatu rządu zakresem proponowanych rozwiązań objęte mają być nie tylko banki, lecz również inne podmioty udzielające kredytów konsumenckich, np. instytucje pożyczkowe. W poszczególnych przypadkach o zastosowaniu konkretnego przepisu zdecyduje jednak ostateczny tekst ustawy i charakter dochodzonego roszczenia.

Czy zmiana obejmie sprawy już toczące się w sądach?

Rządowy komunikat wyraźnie wskazuje, że nowe zasady nie mają obejmować postępowań wszczętych przed wejściem ustawy w życie. Sprawy już rozpoczęte powinny pozostać w dotychczasowych sądach aż do prawomocnego zakończenia. Projekt nie zapowiada więc masowego przekazywania rozpoczętych postępowań do sądów właściwych dla miejsc zamieszkania konsumentów.

To istotne dla osób, które już pozwały kredytodawcę, oraz dla firm prowadzących rozpoczęte sprawy po nabyciu roszczeń. Samo przyjęcie projektu przez rząd nie stanowi podstawy do przeniesienia trwającego postępowania. Ostateczne skutki prawne trzeba jednak sprawdzić w uchwalonych przepisach przejściowych.

Jeżeli pozew nie został jeszcze wniesiony, sytuacja jest inna: do czasu wejścia nowych przepisów stosuje się obecne regulacje, a później znaczenie będzie mieć data wszczęcia sprawy oraz treść uchwalonej ustawy. Nie ma podstaw, by przedstawiać dziś projektowaną właściwość jako regułę obowiązującą już w każdym pozwie.

Kiedy nowe zasady mogą wejść w życie i co zrobić przed pozwem?

Według decyzji opublikowanej przez Kancelarię Premiera nowe przepisy mają wejść w życie po upływie miesiąca od ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw. Nie oznacza to miesiąca od 3 listopada 2026 r. Przed wejściem w życie potrzebne są dalsze etapy procesu ustawodawczego, a ostateczny termin zależy od publikacji uchwalonej ustawy.

Przed wniesieniem pozwu w sprawie sankcji kredytu darmowego trzeba oddzielnie sprawdzić trzy kwestie: czy w danej umowie istnieje podstawa roszczenia, kto jest uprawniony do jego dochodzenia oraz jaki sąd jest właściwy według przepisów obowiązujących w dniu wszczęcia sprawy. Szczególnej uwagi wymaga dokumentacja cesji, jeśli wierzytelność została przeniesiona na firmę.

Najbezpieczniej obserwować dalszy przebieg prac nad UD383 i ostateczną treść przepisów przejściowych. Projekt wskazuje kierunek zmian, ale nie gwarantuje wygranej, nie zmienia automatycznie kosztów kredytu i sam nie daje podstaw do przenoszenia pozwów pomiędzy sądami. W sporze o znacznej wartości szczegóły warto omówić z profesjonalnym pełnomocnikiem.