Przelew poza białą listę VAT: która sankcja w PIT i CIT ma zniknąć po podpisaniu ustawy?

Przedsiębiorca ma przestać tracić koszt podatkowy tylko dlatego, że zapłacił na rachunek spoza białej listy VAT lub pominął wymagany split payment. Prezydent podpisał ustawę 15 października 2026 roku, ale zmiana w PIT i CIT ma działać od 1 stycznia 2027 roku. Weryfikacja rachunku i obowiązki VAT nadal pozostaną ważne.

Wielu przedsiębiorców zna regułę: przy określonych płatnościach firmowych trzeba sprawdzić, czy rachunek kontrahenta widnieje w wykazie podatników VAT. Brak takiej kontroli mógł oznaczać problem nie tylko z VAT, ale również z rozliczeniem wydatku w podatku dochodowym.

Nowelizacja podpisana 15 października 2026 roku usuwa jedną część tego ryzyka. Nie znosi jednak wykazu ani wszystkich konsekwencji przelewu na niewłaściwy rachunek. To rozróżnienie jest szczególnie ważne przy płatnościach wykonywanych jeszcze w 2026 roku.

Co dokładnie zmienia nowelizacja PIT i CIT z 18 września 2026 roku?

Prezydent podpisał 15 października 2026 roku ustawę z 18 września 2026 roku zmieniającą przepisy o PIT i CIT. To ustawa uchwalona przez parlament, a nie jedynie zapowiedź ministerstwa czy projekt. Jednym z jej elementów jest usunięcie sankcji w kosztach uzyskania przychodów powiązanej z określonym sposobem zapłaty kontrahentowi.

Dotychczasowy mechanizm mógł pozbawić przedsiębiorcę możliwości zaliczenia wydatku do kosztów podatkowych, gdy płatność spełniająca ustawowe warunki trafiła na rachunek spoza wykazu podatników VAT. Podobne ograniczenie kosztowe wiązało się z pominięciem obowiązkowego mechanizmu podzielonej płatności. Nowa ustawa usuwa właśnie te ograniczenia w podatkach dochodowych.

To nie jest nowe zwolnienie z PIT lub CIT, ogólna zgoda na każdą płatność ani automatyczne uznanie każdego wydatku za koszt. Nadal trzeba wykazać gospodarczy związek wydatku z uzyskiwaniem przychodów i spełnić pozostałe warunki rozliczenia.

Kiedy zniknie sankcja za przelew na rachunek spoza białej listy VAT?

1 stycznia 2027 roku to przewidziana data wejścia w życie zmian usuwających omawiane sankcje kosztowe związane z białą listą i podzieloną płatnością. Nie należy mylić jej z datą podpisania ustawy. Podpis prezydenta 15 października 2026 roku nie oznacza, że już dzień później można rozliczać wszystkie płatności na nowych zasadach.

Ustawa przewiduje również zmiany dotyczące sprawozdawczości cen transferowych. Dla pozostałych rozwiązań wskazywano zasadniczy termin 14 dni od ogłoszenia, ale ta ogólna reguła nie zastępuje osobnego terminu dotyczącego sankcji kosztowych. Poszczególne przepisy trzeba więc odczytywać oddzielnie.

W transakcjach na przełomie lat trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy przejściowe oraz datę powstania i udokumentowania kosztu. Sam fakt zlecenia przelewu w styczniu nie daje podstaw do automatycznego przeniesienia wszystkich wcześniejszych rozliczeń na nowe zasady. W szczególności nie należy z góry zakładać, że faktura z 2026 roku zostanie objęta nowym reżimem.

Czy brak split payment nadal może powodować konsekwencje?

Nowelizacja obejmuje także usunięcie ograniczenia kosztowego w PIT i CIT związanego z zapłatą bez wymaganego mechanizmu podzielonej płatności, czyli MPP. Nie oznacza to jednak uchylenia samego obowiązku split payment wynikającego z ustawy o VAT.

Obowiązkowy MPP nadal może dotyczyć faktury o kwocie należności ogółem przekraczającej 15 000 zł brutto, obejmującej towary lub usługi z załącznika nr 15 do ustawy o VAT i spełniającej pozostałe ustawowe warunki. Zapłata odbywa się wtedy specjalnym komunikatem przelewu, który rozdziela kwotę VAT i pozostałą należność.

Za niestosowanie obowiązkowego MPP przepisy VAT przewidują odrębne konsekwencje, w tym w określonych warunkach dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Usunięcie sankcji kosztowej w podatku dochodowym nie kasuje tych regulacji. Trzeba też odróżniać dobrowolne użycie MPP od sytuacji, w której jest on obowiązkowy.

Jakie obowiązki związane z białą listą i VAT pozostają?

Biała lista VAT pozostaje narzędziem do sprawdzania kontrahentów i ich rachunków rozliczeniowych. Ważna jest zwłaszcza przy płatnościach pomiędzy przedsiębiorcami za faktury wystawiane przez czynnych podatników VAT, gdy ustawowe warunki uruchamiają konsekwencje przekazania pieniędzy poza wykaz.

Zmiana w PIT i CIT nie uchyla odpowiedzialności solidarnej w VAT za określone zaległości podatkowe sprzedawcy związane z daną dostawą lub usługą. Nie znosi również wymogów dotyczących formy płatności między przedsiębiorcami ani przepisów przeciwdziałających oszustwom podatkowym. Innymi słowy: rachunek spoza wykazu nadal może tworzyć ryzyko, nawet jeżeli nie spowoduje już opisanego wyłączenia kosztu.

Sam wybór rachunku przedsiębiorcy jest odrębną sprawą. W poradniku o koncie firmowym JDG i białej liście VAT wyjaśniliśmy, kiedy rodzaj konta ma znaczenie. Nowa ustawa dotyczy natomiast tego, jak kwalifikować wydatki w podatkach dochodowych.

Kiedy trzeba złożyć ZAW-NR i jak liczyć termin?

W obecnym stanie prawnym zawiadomienie ZAW-NR może chronić przedsiębiorcę, który zapłacił należność za fakturę na rachunek wystawcy niewidniejący w wykazie na dzień zlecenia przelewu. Ministerstwo Finansów wskazuje termin 7 dni od dnia zlecenia przelewu na zgłoszenie do właściwego urzędu skarbowego. Nie należy korzystać ze starszych instrukcji mówiących o trzech dniach.

ZAW-NR ma obecnie znaczenie zarówno dla rozliczeń kosztów w PIT i CIT, jak i dla ochrony przed odpowiedzialnością solidarną w VAT. Po wejściu nowelizacji w życie zniesienie jednej sankcji kosztowej nie oznacza automatycznie, że zawiadomienie stanie się zbędne dla celów VAT.

Przed złożeniem zgłoszenia sprawdź, czy transakcja faktycznie podlega przepisom o wykazie, jaki rachunek i NIP widniały na fakturze oraz jakie dane należy podać. Zachowaj potwierdzenie przelewu, wynik sprawdzenia wykazu i urzędowe potwierdzenie złożenia zawiadomienia.

Przykład przelewu firmowego: co zmieni się, a co zostanie bez zmian?

Załóżmy, że firma płaci kontrahentowi przelewem za prawidłowo udokumentowany zakup. Wartość transakcji przekracza ustawowy próg, a rachunku sprzedawcy nie ma na białej liście VAT. Jeśli spełnione są przesłanki obecnego wyłączenia kosztu, brak odpowiedniego zabezpieczenia może w 2026 roku wpłynąć na rozliczenie podatku dochodowego.

Po wejściu w życie nowego przepisu ta konkretna sankcja kosztowa PIT/CIT ma zostać usunięta. Nie jest to jednak równoznaczne z wymazaniem ryzyka odpowiedzialności solidarnej w VAT. Dlatego praktyczna decyzja przedsiębiorcy nie sprowadza się do pytania: „czy mam prawo ująć fakturę w kosztach?”. Równolegle trzeba ocenić bezpieczeństwo rachunku i zasady podatku VAT.

Jeżeli zakup wymaga ponadto obowiązkowego MPP, niezastosowanie split payment trzeba przeanalizować niezależnie. Nowelizacja usuwa związane z nim ograniczenie kosztowe w podatkach dochodowych, ale nie daje podstaw do ignorowania przepisów VAT. Przykład pokazuje różnicę pomiędzy dwiema kategoriami konsekwencji, a nie bezwarunkowe uprawnienie do odliczeń.

Co przedsiębiorca powinien zrobić przed przelewem i na przełomie lat?

Przed większą płatnością sprawdź kontrahenta oraz rachunek w oficjalnym wykazie VAT, najlepiej na dzień zlecenia przelewu. Ustal, czy faktura wymaga MPP. Jeśli numer rachunku budzi wątpliwości, zweryfikuj go u kontrahenta inną, znaną wcześniej drogą kontaktu, zamiast polegać wyłącznie na danych z wiadomości e-mail.

Jeżeli przelew już poszedł na rachunek spoza wykazu, przeanalizuj warunki i termin ZAW-NR oraz zachowaj dokumenty. Płatności z 2026 roku księguj zgodnie z przepisami właściwymi dla danego rozliczenia; nie traktuj październikowego podpisu jako natychmiastowego uchylenia sankcji. Przy przełomie 2026 i 2027 roku uwzględnij również przepisy przejściowe dotyczące rozliczanej faktury.

Najważniejsze rozróżnienie pozostaje proste: znika określona sankcja kosztowa w PIT i CIT, ale biała lista VAT, obowiązkowy MPP i odrębna odpowiedzialność w VAT nie znikają wraz z nią. Jeśli kwota transakcji jest znacząca albo jej rozliczenie obejmuje dwa lata podatkowe, przed ujęciem kosztu potwierdź właściwy stan prawny z księgowym.

Sprawdź podobne artykuły